Een stad met zeven eeuwen handelsgeschiedenis, bewaard in steen en water.
De Hanze was een van de machtigste economische verbonden die Europa ooit heeft gekend. Vanaf de twaalfde eeuw sloten Noord-Duitse koopsteden zich aaneen om hun handelsbelangen te beschermen. Wat begon als een informeel samenwerkingsverband tussen steden als Lübeck en Hamburg, groeide uit tot een netwerk dat op zijn hoogtepunt meer dan tweehonderd steden omvatte — van Londen en Brugge in het westen tot Riga en Novgorod in het oosten.
De kracht van de Hanze lag niet in legers of vorsten, maar in koopmanschap, onderlinge afspraken en een gedeeld rechtssysteem. Hanzesteden verleenden elkaar handelsprivileges, verlaagden tolheffingen en beschermden elkaars schepen. Wie de Hanze aan zijn kant had, had toegang tot de grootste handelsroutes van Europa.
Kampen dankte haar positie als Hanzestad vrijwel volledig aan de geografie. De IJssel — een zijrivier van de Rijn — vormde de natuurlijke verbinding tussen het Rijnland in het zuiden en de Zuiderzee in het noorden. Wie de IJssel beheerste, beheerste de toegang tot het rijke achterland van Duitsland én tot de open zee.
Kampen lag precies op die kruising. Rivierhandel uit het zuiden — graan, wijn, metalen — wisselde hier van schip. Zeeschepen namen de lading over en voeren via de monding bij Kampen de Zuiderzee op, richting de Oostzeehavens van Lübeck, Danzig en Riga. In de andere richting stroomden goederen als hout, bont, amber en haring uit het noorden de stad binnen.
De Zuiderzee was in de middeleeuwen een drukbevaren binnenzee — een handelssnelweg midden in Europa. Kampen was de sleutel tot die zee vanuit het zuiden. Dat gaf de stad een machtspositie die maar weinig andere steden in de Lage Landen konden evenaren.
Op haar hoogtepunt, in de veertiende en vijftiende eeuw, behoorde Kampen tot de rijkste steden van de Nederlanden. De stad telde tienduizenden inwoners — een indrukwekkend getal voor die tijd. Rijke kooplieden bouwden statige pakhuizen langs de kade, kerken rezen boven de daken uit en het stadhuis groeide uit tot een van de fraaiste gotische bouwwerken van Noord-Nederland.
Kampen had haar eigen vloot van zeeschepen, haar eigen muntstelsel en haar eigen vertegenwoordigers op de Hanzecongressen in Lübeck. De stad exporteerde laken uit de eigen lakenhal, viste op de Zuiderzee en leverde scheepsbouwers die in het hele Hanzegebied werkzaam waren. De naam Kampen stond voor kwaliteit en betrouwbaarheid.
Samen met Deventer en Zwolle vormde Kampen de zogenaamde IJsselsteden — een driehoek van welvarende handelssteden die gezamenlijk de toegang tot de IJssel controleerden en daarmee een belangrijke rol speelden binnen de Hanze.
De rijkdom was niet eeuwig. In de loop van de zestiende eeuw verschoof de handelsbalans. Amsterdam groeide razendsnel en nam de rol van Kampen als doorvoerhaven over. De afdamming van de Zuiderzee, nieuwe handelsroutes via de Atlantische Oceaan en de opkomst van Holland als maritieme macht drukten Kampen langzaam naar de zijlijn van de Europese handelswereld.
Maar juist die neergang heeft Kampen haar bijzondere karakter gegeven. Omdat de stad nooit de middelen had om grootschalig te herbouwen of te moderniseren, bleef de middeleeuwse structuur grotendeels intact. Smalle straten, gotische gevels, stadspoorten en pakhuizen die elders allang zijn gesloopt — in Kampen staan ze er nog.
De IJsselkade was in de middeleeuwen een van de drukste handelshavens van de Lage Landen. Dag en nacht meerden schepen af langs de kade — rivierschuiten vol graan uit de Baltische staten, koggen beladen met laken uit Vlaanderen, vaten wijn uit Frankrijk en stapels hout uit de bossen van Scandinavië. De kade was het kloppende hart van de stad.
De schepen die hier aanmeerden waren de koggen — brede, robuuste handelsvaartuigen die kenmerkend waren voor de Hanze. Kampen had zijn eigen scheepswerf en leverde koggen aan kooplieden in het hele Hanzegebied. De Kamper kogge was vermaard om haar kwaliteit. Het is dan ook geen toeval dat de gastenkamer van onze B&B naar dit schip is vernoemd.
Langs de kade verrezen in de veertiende en vijftiende eeuw tientallen pakhuizen, waar koopwaar werd opgeslagen in afwachting van transport. De pakhuizen waren gebouwd in baksteen — een teken van rijkdom en permanentie. Vele van die pakhuizen staan er nog altijd. Wie vandaag over de IJsselkade loopt, ziet nog dezelfde gevels die vroeger de rijkdom van Kampens kooplieden uitstraalden.
Achter de pakhuizen lag de stad: een dicht netwerk van straten, markten en gildehuizen. De lakenhalle, waar het Kampense laken werd gekeurd en verhandeld, was een van de belangrijkste gebouwen in de stad. De kooplieden die hier hun zaken deden, spraken Middelnederlands, Middelnederduits en Latijn — de handelstalen van de Hanze.
De tol die schepen moesten betalen bij het passeren van Kampen was een belangrijke inkomstenbron voor de stad. Elke boot die langs de kade voor anker ging, betaalde haar bijdrage aan de stadskas. Die inkomsten financierden de kerken, de stadspoorten en het stadhuis dat nog altijd het stadssilhouet domineert.
De drukte van de middeleeuwse haven is verdwenen, maar de sfeer is gebleven. De IJsselkade is vandaag een rustige boulevard waar voetgangers en fietsers de plek innemen van de kooplieden van weleer. De historische pakhuizen herbergen nu woningen, restaurants en kleine bedrijven.
B&B 't Hanzehuys staat aan diezelfde IJsselkade — op het adres IJsselkade 57a. Vanuit uw kamer kijkt u uit over het water dat al die schepen ooit aanvoerde. Het uitzicht is veranderd, maar de rivier stroomt nog altijd. En als u 's avonds de schepen op de IJssel ziet voorbijglijden, kunt u zich gemakkelijk voorstellen hoe het er hier ooit uit heeft gezien — vol leven, vol handel, vol geschiedenis.
De historische binnenstad ligt op loopafstand van onze B&B. Stap buiten en stap de geschiedenis in.
Wat te doen in Kampen Boek uw verblijf